Wat je hebt meegemaakt kun je niet veranderen. Maar je kunt wél het verhaal veranderen over die gebeurtenissen. Dat is de kracht van ‘Een sterk verhaal’.
‘Als ik erover mag praten, dan kan ik daar nog vrij makkelijk met een bocht omheen of het afdoen met een grapje’, vertelt Tommy in een uitzending van VPRO’s ‘Tegenlicht’. ‘Terwijl met het schrijven erover moet ik de confrontatie wel aangaan. Ik moet onder ogen komen wat ik heb gezien, wat ik heb meegemaakt, wat het met me doet.’ Oud-militair Tommy kampt met een posttraumatische stressstoornis (PTTS). In zijn behandeling bij GGNet Scelta in Apeldoorn maakte hij kennis met ‘Een sterk verhaal’, een therapievorm waarin deelnemers hun levensverhaal herschrijven.
Je identiteit in verhalende vorm
Klinisch psycholoog-psychotherapeut Silvia Pol ontwikkelde ‘Een sterk verhaal: schrijven aan je eigen herstel’ samen met biografisch coach Renée Rosenboom en hoogleraar Narratieve psychologie en technologie Gerben Westerhof. “Je levensverhaal vormt je narratieve identiteit; je identiteit in een verhalende vorm. De manier waarop je over jezelf vertelt, is van invloed op hoe je je verhoudt tot jezelf, tot de ander en tot het vervolg van je leven.” Narratieve interventies kunnen mensen met persoonlijkheidsproblematiek, maar ook met trauma, depressie en bijvoorbeeld rouw erg helpen, weet Silvia. Later dit jaar promoveert ze op haar onderzoek naar levensverhalen en persoonlijkheidsproblematiek.
De fysieke handeling van het schrijven zorgt ervoor dat cliënten met aandacht kijken naar belangrijke gebeurtenissen in het leven. Dat levert vaak nieuwe of hernieuwde inzichten op. Deelnemer Stella (niet haar echte naam) schrijft in het nawoord van haar levensboek: ‘Het schrijven van mijn eigen levensverhaal bleek een intensievere klus dan ik verwacht had. Ik heb nooit zoveel stilgestaan bij mijn jeugd, omdat ik daar weinig herinneringen aan heb. Tijdens het schrijven heb ik hier meer ruimte voor gecreëerd en kon ik beter contact maken met de Stella van vroeger.’
Kantelpunt
Cliënten beginnen niet zomaar ergens met schrijven en hoeven niet hun levensverhaal van a tot z op papier te zetten. In twaalf sessies werken ze aan een reeks gestructureerde opdrachten. Ze maken hun levenslijn en markeren daarop positieve en moeilijke gebeurtenissen. Daarna schrijven ze een drieluik: over hun verleden, een belangrijk kantel- of keerpunt op weg naar eigen herstel en over het heden en de toekomst, te beginnen met het tweede luik. Silvia: “Een deelnemer beschreef dat hij aan het sterfbed van zijn vader stond, die ziek was als gevolg van alcoholisme.
Zelf dronk hij ook te veel en op dat moment nam hij zich voor: ik wil dat niet meer. Het duurde nog twee jaar voor hij daadwerkelijk hulp zocht, maar dit vormde wel zijn kantelpunt.”
Hoe wil je verder?
Daarna kijken de deelnemers naar hun verleden: kindertijd, adolescentie, volwassenheid en eventueel latere volwassenheid. Met gerichte vragen wordt hun herinnering geprikkeld, zoals: Hoe was het gezinsleven in het ouderlijk huis? Werd jij gezien of niet? Werd er veel gepraat? Was er genegenheid en hoe werd dit zichtbaar? Welke rollen kreeg je in je volwassenheid? Welke waarden nam je mee in je eigen gezin? Welke gebeurtenissen waren van invloed op je eigen gezin? Wat heb je moeten loslaten? Hoe verliep de ontwikkeling van je talenten? Vervolgens verschuift de aandacht naar het heden en de toekomst.
Silvia somt op: “Wat heb je geleerd van moeilijke en ook van leuke situaties? Met welke inzichten uit je levensloop wil je verder aan de slag? Wat heb je ontdekt aan eigen kracht? Welke waarden zijn belangrijk voor jou? Wat zijn je wensen, ideeën of dromen voor de toekomst? Hoe wil je jouw sterke kanten inzetten voor jezelf en voor anderen? En wat blijft misschien nog moeilijk en welke steun heb je op momenten nodig?
In haar nawoord schrijft Stella: ‘Door tijdens het schrijven tevens te focussen op positieve kanten van mijn leven en mijn eigen kwaliteiten, ben ik de toekomst rooskleuriger gaan inzien. Ik zie meer mogelijkheden en ben me meer bewust van wat ik de wereld te bieden heb.’
Sterkere versie van jezelf
Bij GGNet werken cliënten in een groep van ongeveer tien deelnemers aan het schrijven van hun levensverhaal. Elke bijeenkomst lezen zij elkaar fragmenten voor. “Iedereen luistert zonder oordeel en schrijft daarna één of twee woorden op een kaartje. ‘Begrip’, ‘gemis, ‘dapper’ – woorden die de kern van het verhaal weergeven en de voorlezer steunen. Ieders verhaal wordt gehoord en gedragen door de groep. En die acceptatie en erkenning kunnen helpen bij bijvoorbeeld het besef: ik was niet een lastig kind, de omstandigheden waarin ik opgroeide waren lastig. Daarnaast bieden de verhalen ook herkenning, erkenning en hoop aan degenen die luisteren.”
Uit Stella’s nawoord: ‘Door hardop uit te spreken hoe ik me als kind vaak gevoeld heb, heb ik meer begrip gekregen voor mijn verleden en mijn gevoelens van toen en nu. Ik ben me meer bewust geworden van de impact die mijn geschiedenis heeft (gehad) op hoe ik in het leven sta en de wereld beleef.’ Silvia voegt daar nog een voorbeeld aan toe van een deelnemer die sociaal angstig en vermijdend was. “Toen we bij de positieve momenten in zijn leven aankwamen, zei hij: ‘Goh, ik herinner me ineens iets wat ik helemaal kwijt was. Ik zat als tiener jarenlang bij de scouting, waar ik het ontzettend leuk had met mijn leeftijdsgenoten. Ik zat bij de leiding en we deden allerlei avontuurlijke dingen. Daar had ik geen last van angst en depressie. Ik was vrolijk en onbezorgd, ondanks de spanningen thuis.’ Hij was die positieve versie van zichzelf vergeten, maar kan daar nu weer kracht uit putten.”
Boek mee naar huis
In de laatste bijeenkomst worden de levensboeken uitgereikt, een moment dat wordt gevierd met zelfgebakken taart. De deelnemers hebben hier weken hard aan gewerkt en zijn trots op het resultaat. “Sommigen zullen er thuis nog geregeld in bladeren of het aan naasten laten lezen. Anderen bergen het op. Dát het er is, is voor hen genoeg.”
Een laatste woord van Stella: ‘Het bewustwordingsproces tijdens het schrijven heeft ervoor gezorgd dat ik een hele hoop oude pijn heb kunnen loslaten. Ik voel me lichter en warmer, alsof mijn lichaam de pijn en het verdriet heeft kunnen loslaten. Ik kan ervaren waar ik al die jaren zo hard naar op zoek ben geweest: vrede.’
Voor wie?
Een sterk verhaal kan een geschikte interventie zijn voor mensen die ingrijpende gebeurtenissen hebben meegemaakt en de behoefte en ruimte voelen om daarop terug te kijken. De methode is geschreven voor iedereen die wil werken aan persoonlijk herstel. En als je dyslexie hebt of geen uitzonderlijk schrijftalent bent? Silvia: “Geen probleem. Het is jouw verhaal, je schrijft het op jouw manier en voor jezelf. Het kan je helpen om het anderen te laten lezen, maar dat is niet het doel. Een sterk verhaal is jóuw sterke verhaal.”
Meer weten?
- Lees meer op de website van GGNet
- Kijk voor het hulpboek, de handleiding voor begeleiders en het digitale document voor jouw eigen sterke verhaal op de website van uitgeverij Boom.
- Volg Silvia Pol op Linkedin – ook om op de hoogte te blijven van de publicatie van haar proefschrift.
- De Radboud Universiteit biedt een geaccrediteerde eendaagse train-de-trainer-cursus van Een sterk verhaal aan.
